//
آیا تا به حال به آجهای لاستیک خودروی خود دقت کردهاید؟ لاستیکها تنها نقطه تماس خودروی شما با سطح جاده هستند و سلامت آنها ضامن ایمنی شماست. اما گاهی اوقات متوجه میشوید که عمر تایرها بسیار کمتر از حد انتظار است یا بخش خاصی از آنها زودتر از بقیه قسمتها صاف شده است. این پدیده که به آن لاستیک سایی میگویند، یکی از شایعترین مشکلات فنی خودرو است که نه تنها هزینههای سنگینی برای خرید لاستیک نو روی دست شما میگذارد، بلکه میتواند نشاندهنده مشکلات جدی در سیستم تعلیق و جلوبندی خودرو باشد.
شناخت علت لاستیک سایی اولین قدم برای رفع این مشکل است. بسیاری از رانندگان تصور میکنند که ساییدگی لاستیک صرفاً به دلیل کیفیت پایین تایر است، اما در واقعیت، نحوه ساییده شدن لاستیک مانند یک "زبان اشاره" عمل میکند و به شما میگوید که دقیقاً کدام بخش از خودرو (فرمان، فنربندی، اکسل و...) دچار نقص فنی شده است.
لاستیک سایی چیست و چرا اتفاق میافتد؟
به طور کلی، فرسایش تایر یک امر طبیعی است. با هر کیلومتر رانندگی، مقداری از آج لاستیک به دلیل اصطکاک با آسفالت از بین میرود. اما زمانی که از لاستیک سایی به عنوان یک مشکل یاد میکنیم، منظورمان "فرسایش غیرعادی، زودرس یا نامتقارن" است.
زمانی که سیستم تعلیق، فرمان و چرخها در هماهنگی کامل باشند، لاستیک باید به صورت یکنواخت در تمام سطح پهنای خود سایش پیدا کند. هرگونه انحراف از این حالت، زنگ خطری برای وجود یک نقص فنی است.
اصلیترین دلایل لاستیک سایی خودرو
برای درک عمیق علت لاستیک سایی، باید فاکتورهای متعددی را بررسی کنیم. این دلایل معمولاً به سه دسته کلی تقسیم میشوند: مشکلات مربوط به زاویه چرخها (تنظیم فرمان)، مشکلات سیستم تعلیق و جلوبندی، و مشکلات مربوط به نگهداری تایر (فشار باد).
1. تنظیم نبودن فرمان و زوایای چرخ
شایعترین دلیل ساییدگی لاستیکها، تنظیم نبودن زوایای چرخ است. چرخهای خودرو باید طبق استانداردهای کارخانه با زوایای خاصی نسبت به زمین و بدنه خودرو قرار بگیرند. سه زاویه اصلی در اینجا نقش کلیدی دارند:
زاویه کمبر
کمبر به زاویه کج بودن چرخها نسبت به خط عمود بر جاده (وقتی از جلو به خودرو نگاه میکنید) گفته میشود.
- کمبر منفی: بالای چرخها به سمت داخل بدنه متمایل است. این حالت باعث لاستیک سایی لبه داخلی میشود.
- کمبر مثبت: بالای چرخها به سمت بیرون متمایل است. این حالت باعث لاستیک سایی لبه بیرونی میشود.
اگر خودروی شما دارای سیستم تعلیق آسیبدیده باشد یا فنرها ضعیف شده باشند، زاویه کمبر به هم ریخته و سایش یکطرفه ایجاد میکند.
زاویه تو
این زاویه مربوط به انحراف نوک چرخها به سمت داخل یا بیرون (وقتی از بالا به خودرو نگاه میکنید) است. تصور کنید به پاهای خود نگاه میکنید؛ اگر نوک پاها به هم نزدیک باشد و یا از هم دور باشد.
- توبین: سر چرخها به سمت داخل است. این حالت باعث میشود لاستیک از لبه بیرونی دچار سایش شود و حالت "پلهپله" یا "ارهای" پیدا کند.
- توآوت: سر چرخها به سمت بیرون است. این حالت باعث سایش شدید در لبه داخلی تایر میشود.
تنظیم نبودن زاویه "تو" یکی از اصلیترین دلایل لاستیک سایی چرخ جلو است و تنظیم دقیق آن بخشی از مهارتهایی است که در آموزش تعمیرات فرمان هیدرولیک به آن پرداخته میشود.
زاویه کستر
کستر زاویه محور فرمان نسبت به خط قائم است (زمانی که از پهلو به خودرو نگاه میکنید). اگرچه کستر تأثیر مستقیمی بر سایش لاستیک ندارد، اما اگر تنظیم نباشد، میتواند باعث کشیده شدن فرمان به یک سمت شود که در نهایت منجر به فرسایش نامتقارن تایرها میگردد.
2. مشکلات سیستم تعلیق و جلوبندی
جلوبندی خودرو وظیفه دارد ضربات جاده را جذب کرده و هندلینگ مناسبی ارائه دهد. خرابی قطعات این سیستم مستقیماً روی علت لاستیک سایی اثر میگذارد:
- خرابی سیبکها: سیبکها مفاصل کروی هستند که امکان چرخش و حرکت قطعات را فراهم میکنند. لقی یا خرابی سیبک فرمان باعث میشود چرخ در حین حرکت بازی داشته باشد و سایش نامنظمی روی تایر ایجاد کند.
- خرابی بوشهای طبق: بوشها قطعات لاستیکی هستند که ضربه را میگیرند. پارگی بوشها باعث تغییر زوایای چرخ (به ویژه در ترمزگیری و شتابگیری) شده و لاستیک سایی ایجاد میکند.
- خرابی کمک فنرها: اگر کمک فنرها ضعیف باشند، نمیتوانند نوسان خودرو را کنترل کنند. این امر باعث میشود لاستیک مدام روی جاده "بکوبد". نتیجه این کوبش، ایجاد ساییدگیهای لکهای یا به اصطلاح پله کردن لاستیک است.
3. فشار باد نامناسب
شاید سادهترین اما نادیدهگرفتهشدهترین علت لاستیک سایی، تنظیم نبودن باد تایرها باشد.
- فشار باد کم: وقتی باد لاستیک کم است، مرکز تایر به داخل فرو میرود و فشار وزن خودرو روی دو لبهی کناری لاستیک میافتد. نتیجه: ساییدگی هر دو لبه بیرونی و داخلی همزمان. همچنین مصرف سوخت بالا میرود و حرارت تایر افزایش مییابد.
- فشار باد زیاد: وقتی باد تایر بیش از حد است، تایر باد میکند و سطح تماس آن با جاده کم میشود (فقط مرکز تایر تماس دارد). نتیجه: ساییدگی شدید در مرکز آج لاستیک.
4. عدم بالانس چرخها
بالانس نبودن چرخ به معنای عدم توزیع یکنواخت وزن رینگ و لاستیک حول محور چرخش است. اگر چرخی بالانس نباشد، در سرعتهای بالا شروع به لرزش میکند. این لرزشها باعث میشود نقاط خاصی از لاستیک بیشتر با زمین اصطکاک داشته باشند و منجر به ساییدگی تکهای یا موضعی شود.
انواع الگوهای لاستیک سایی و عیبیابی آنها
با نگاه کردن به الگوی سایش، میتوانید مانند یک کارشناس حرفهای مشکل را حدس بزنید. تشخیص صحیح این الگوها مهارتی است که در دورههای تخصصی مانند آموزش کارشناسی خودرو آموزش داده میشود.
|
الگوی سایش |
علت احتمالی |
راه حل |
|
سایش لبه داخلی |
کمبر منفی زیاد یا توآوت (فرمان باز) |
تنظیم فرمان، بررسی سیبک و بوش طبق |
|
سایش لبه بیرونی |
کمبر مثبت زیاد یا توبین (فرمان بسته) یا رانندگی تهاجمی در پیچها |
تنظیم فرمان، کاهش سرعت در پیچها |
|
سایش مرکز تایر |
فشار باد زیاد |
تنظیم باد طبق استاندارد خودرو |
|
سایش دو لبه کناری |
فشار باد کم |
تنظیم باد، بررسی نشتی هوا |
|
پله کردن |
خرابی کمک فنرها، بالانس نبودن چرخ |
تعویض کمک فنر، بالانس چرخها |
|
سایش مورب/ارهای |
تنظیم نبودن زاویه تو (همگرایی) |
تنظیم دقیق زوایای چرخ |
تفاوت لاستیک سایی چرخ جلو و عقب
آیا علت لاستیک سایی چرخ عقب با چرخ جلو متفاوت است؟ بله، تا حدودی.
لاستیک سایی چرخهای جلو
چرخهای جلو به دلیل اینکه هم وظیفه فرمانپذیری را دارند و هم در اکثر خودروها دیفرانسیل (نیروی محرکه) روی آنهاست، بیشتر در معرض سایش هستند. پیچیدن، ترمزگیری و شتابگیری فشار مضاعفی به آنها وارد میکند. شایعترین علت در اینجا، تنظیم نبودن فرمان و خرابی اتصالات جلوبندی است.
لاستیک سایی چرخهای عقب
در خودروهای سواری معمولی، چرخهای عقب معمولاً زاویه ثابتی دارند (اکسل صلب). اگر در چرخ عقب سایش غیرعادی (مخصوصاً سایش داخلی) میبینید، معمولاً نشاندهنده کج شدن اکسل عقب بر اثر ضربه شدید (مانند افتادن در دستانداز عمیق یا تصادف) یا خرابی بوشهای اکسل است. در خودروهای پیشرفتهتر که سیستم تعلیق مستقل در عقب دارند، تنظیم نبودن زوایای کمبر و تو در چرخهای عقب نیز میتواند عامل سایش باشد.
تاثیر اکسل و شاسی بر سلامت تایرها
گاهی اوقات مکانیک بارها جلوبندی را تعمیر میکند و فرمان را تنظیم میکند، اما باز هم ماشین لاستیک میساید. در این موارد، مشکل فراتر از قطعات مصرفی است.
- پیچیدگی شاسی: اگر خودرو تصادف سنگینی داشته باشد و شاسیکشی دقیق انجام نشده باشد، ابعاد هندسی خودرو به هم میریزد و تایرها هرگز در یک راستا قرار نمیگیرند.
- تاب داشتن اکسل: ضربات شدید ناشی از چالههای خیابان میتواند باعث تغییر شکل میکروسکوپی یا مشهود در اکسل شود که زاویه چرخ را تغییر میدهد.
راهکارهای پیشگیری از لاستیک سایی
پیشگیری همیشه بهتر و ارزانتر از درمان است. برای اینکه عمر تایرهای خود را به حداکثر برسانید (معمولاً بین ۶۰ تا ۸۰ هزار کیلومتر)، این اقدامات را انجام دهید:
- بررسی ماهانه فشار باد: حداقل ماهی یکبار و قبل از سفرهای طولانی، فشار باد را چک کنید (در حالت سرد).
- جابجایی تایرها : هر ۱۰,۰۰۰ کیلومتر، جای لاستیکهای جلو و عقب را (به صورت ضربدری یا موازی بسته به نوع تایر) عوض کنید تا سایش به صورت یکنواخت توزیع شود.
- تنظیم فرمان دورهای: هر سال یا هر ۲۰,۰۰۰ کیلومتر، و یا هر زمان که تعمیر جلوبندی انجام دادید، حتماً به مراکز تنظیم فرمان مراجعه کنید.
- بالانس چرخها: با هر بار تعویض لاستیک یا احساس لرزش در فرمان، چرخها را بالانس کنید.
- رانندگی ملایم: ترمزهای ناگهانی، شتابگیری سریع (تیکآف) و پیچیدن با سرعت بالا، دشمن آج لاستیک هستند.
سوالات متداول (FAQ)
آیا لاستیک سایی باعث رد شدن در معاینه فنی میشود؟
بله، یکی از موارد مهم در تستهای ایمنی معاینه فنی، بررسی آج لاستیک و همراستایی چرخهاست. اگر سایش بیش از حد باشد یا انحراف فرمان زیاد باشد، خودرو مردود میشود.
علت صدای جیرجیر لاستیک در پیچها چیست؟
اگر هنگام پیچیدن با سرعت پایین صدای جیغ لاستیک میشنوید، احتمالاً زاویه تو (همگرایی) چرخهای شما تنظیم نیست و لاستیک روی آسفالت کشیده میشود.
آیا لاستیکهای پهنتر زودتر ساییده میشوند؟
لزوماً خیر. اما لاستیکهای پهنتر (اسپرت) به دلیل سطح تماس بیشتر و معمولاً جنس نرمتر (برای چسبندگی بالاتر)، ممکن است عمر آج کمتری نسبت به تایرهای اکونومی و باریک داشته باشند. همچنین حساسیت آنها به تنظیم نبودن کمبر بیشتر است.
هزینه تعمیر لاستیک سایی چقدر است؟
این بستگی به علت دارد. اگر فقط نیاز به تنظیم باد باشد، رایگان است. تنظیم فرمان هزینه کمی دارد. اما اگر مشکل از جلوبندی، کمک فنر یا اکسل باشد، هزینهها میتواند شامل قطعات و اجرت تعویض شود که متغیر است.
چگونه بفهمم فرمان ماشین تنظیم نیست؟
نشانههای اصلی شامل: کشیده شدن فرمان به چپ یا راست در مسیر مستقیم، کج بودن غربیلک فرمان وقتی مستقیم حرکت میکنید، و مشاهده سایش نامتقارن روی تایرهاست.
نکات کلیدی (خلاصه)
- علت لاستیک سایی معمولاً ترکیبی از تنظیم نبودن فرمان، فشار باد نامناسب و خرابی قطعات جلوبندی است.
- سایش لبه داخلی خطرناکتر است زیرا معمولاً دیرتر دیده میشود و میتواند باعث ترکیدن ناگهانی تایر شود.
- تنظیم باد تایرها سادهترین راه برای جلوگیری از سایش مرکز و لبههای لاستیک است.
- نادیده گرفتن لاستیک سایی نه تنها هزینه خرید لاستیک را به شما تحمیل میکند، بلکه مصرف سوخت را افزایش داده و ایمنی ترمزگیری را به شدت کاهش میدهد.
نتیجهگیری
لاستیک سایی یک بیماری خاموش برای خودروی شماست که اگر به موقع درمان نشود، عواقب پرهزینهای دارد. تایرها فقط تکههای لاستیک سیاه نیستند؛ آنها مهندسی پیچیدهای دارند که برای عملکرد صحیح نیاز به شرایط دقیق نگهداری دارند. با توجه به مواردی که در این مقاله بررسی کردیم، توصیه میکنیم به محض مشاهده هرگونه الگوی غیرعادی در آج لاستیک، سریعاً به یک متخصص جلوبندی و تنظیم فرمان مراجعه کنید. به یاد داشته باشید، هزینه یک تنظیم فرمان ساده، بسیار کمتر از خرید یک جفت لاستیک نو در بازار امروز است.
