علت اصلی صدای ناله پمپ هیدرولیک

آیا تا به حال پیش آمده که صبح زود خودروی خود را روشن کنید و هنگام چرخاندن فرمان، صدایی شبیه به ناله، زوزه یا جیغ از کاپوت به گوش برسد؟ این صدا نه تنها آزاردهنده است، بلکه فریاد کمک‌خواهی سیستم فرمان هیدرولیک خودروی شماست. صدای ناله پمپ هیدرولیک یکی از شایع‌ترین مشکلاتی است که رانندگان با آن مواجه می‌شوند و نادیده گرفتن آن می‌تواند هزینه‌های سنگینی مانند تعویض کامل جعبه فرمان را به شما تحمیل کند.

سیستم هیدرولیک فرمان چگونه کار می‌کند؟

قبل از اینکه به سراغ عیب‌یابی برویم، باید بدانیم در قلب سیستم چه می‌گذرد. سیستم هیدرولیک فرمان طراحی شده تا نیروی فیزیکی لازم برای چرخاندن چرخ‌ها را کاهش دهد. این سیستم از یک پمپ (که معمولاً توسط تسمه موتور می‌چرخد)، مخزن روغن، شلنگ‌های فشار قوی و جعبه فرمان تشکیل شده است.

این سیستم از یک پمپ (که معمولاً توسط تسمه موتور می‌چرخد)، مخزن روغن، شلنگ‌های فشار قوی و جعبه فرمان تشکیل شده است. زمانی که همه چیز سالم است، پمپ هیدرولیک روغن مخصوص را فشرده کرده و به جعبه فرمان می‌فرستد. این فشار روغن به شما کمک می‌کند تا فرمان را با یک انگشت بچرخانید. اگر به درک عمیق‌تر نحوه عملکرد قطعات فنی خودرو علاقه دارید، دوره آموزش مکانیک خودرو دید کاملی به شما خواهد داد.

۵ علت اصلی صدای ناله پمپ هیدرولیک و زوزه کشیدن فرمان

تشخیص صحیح، نیمی از تعمیر است. بر اساس تجربه و استانداردهای مکانیکی، دلایل ایجاد این صدا به چند دسته اصلی تقسیم می‌شوند. بیایید هر کدام را با جزئیات بررسی کنیم.

1.     کمبود سطح روغن هیدرولیک (شایع‌ترین دلیل)

ساده‌ترین و رایج‌ترین دلیل صدای ناله پمپ هیدرولیک، کم بودن سطح روغن در مخزن است. پمپ هیدرولیک برای کار کردن نیاز به سیال دارد. اگر سطح روغن پایین بیاید، پمپ به جای روغن، هوا را می‌مکد.

• چرا صدا تولید می‌شود؟ مخلوط شدن هوا با روغن باعث ایجاد حباب‌های ریز می‌شود. وقتی این حباب‌ها وارد بخش پرفشار پمپ می‌شوند، می‌ترکند (پدیده کاویتاسیون) و صدایی شبیه به ناله یا خرد شدن شن ایجاد می‌کنند.
• علائم: صدا معمولاً هنگام سرد بودن موتور بیشتر است و با گرم شدن کمتر می‌شود، اما در پیچ‌های تند دوباره شنیده می‌شود.

·         راهکار: گیج روغن هیدرولیک را چک کنید. اگر پایین است، روغن اضافه کنید. یادگیری اصول صحیح بررسی و اضافه کردن سیالات یکی از سرفصل‌های مهم در آموزش تعویض روغنی است که می‌تواند از بروز چنین مشکلاتی جلوگیری کند.

2.     هوا گرفتن سیستم هیدرولیک (وجود حباب در مدار)

حتی اگر مخزن پر باشد، ممکن است هوا در لوله‌ها یا داخل پمپ حبس شده باشد. این اتفاق معمولاً بعد از تعویض روغن هیدرولیک یا تعمیرات جعبه فرمان رخ می‌دهد اگر «هواگیری» به درستی انجام نشده باشد.

• نشانه بصری: درب مخزن هیدرولیک را باز کنید. اگر روغن کف کرده است یا حباب‌های زیادی روی آن می‌بینید، سیستم هوا گرفته است.
• تاثیر بر رانندگی: علاوه بر صدای ناله، ممکن است فرمان در برخی نقاط نرم و در برخی نقاط سفت شود و حالت «پله پله» پیدا کند.

3.     فرسودگی و خرابی خود پمپ هیدرولیک

هیچ قطعه‌ای عمر ابدی ندارد. پمپ هیدرولیک دارای پره‌ها و بلبرینگ‌هایی است که با گذشت زمان و کارکرد بالا (معمولاً بالای ۱۵۰ هزار کیلومتر) فرسوده می‌شوند. تشخیص خرابی دقیق پمپ نیاز به مهارت بالایی دارد که در دوره تخصصی آموزش تعمیرات فرمان هیدرولیک به آن پرداخته می‌شود.

• خرابی بلبرینگ: اگر صدای ناله با دور موتور تغییر می‌کند (یعنی وقتی گاز می‌دهید صدای ناله زیرتر و بلندتر می‌شود)، احتمالاً بلبرینگ شفت پمپ خراب شده است.
• لقی شفت: اگر پولی پمپ هیدرولیک لق بزند، باعث برهم خوردن تعادل و ایجاد صدای زوزه مداوم می‌شود.

4.     کیفیت نامناسب یا کثیفی روغن هیدرولیک

روغن هیدرولیک خاصیت روانکاری و انتقال نیرو دارد. با گذشت زمان، این روغن اکسیده شده، خاصیت خود را از دست می‌دهد و ذرات ریز فلزی یا گرد و غبار وارد آن می‌شوند.

• رنگ روغن: روغن هیدرولیک سالم معمولاً قرمز شفاف یا در برخی مدل‌ها سبز/زرد شفاف است. اگر روغن قهوه‌ای تیره، سیاه یا بوی سوختگی می‌دهد، زمان تعویض آن فرا رسیده است.
• تاثیر کثیفی: روغن کثیف نمی‌تواند به درستی پمپ را روانکاری کند و باعث اصطکاک قطعات داخلی و تولید صدای ناله می‌شود. همچنین لجن‌های موجود در روغن می‌توانند فیلتر داخلی مخزن را مسدود کنند.

5.     مشکل در تسمه هیدرولیک یا سفت‌کن

گاهی اوقات پمپ سالم است، اما نیرویی که به آن وارد می‌شود مشکل دارد. تسمه هیدرولیک وظیفه چرخاندن پمپ را دارد.

• تسمه شل: اگر تسمه شل باشد، روی پولی پمپ لیز می‌خورد و صدای جیغ (Squealing) ایجاد می‌کند که گاهی با صدای ناله اشتباه گرفته می‌شود.
• تسمه بیش از حد سفت: اگر تسمه خیلی سفت باشد، فشار زیادی به بلبرینگ پمپ وارد کرده و باعث خرابی زودرس و صدای ناله بم می‌شود.

تشخیص دقیق: چگونه بفهمیم مشکل از کجاست؟

برای اینکه بفهمید دقیقاً کدام بخش معیوب است، این مراحل گام‌به‌گام را دنبال کنید. توانایی عیب‌یابی دقیق خودرو مهارتی است که در آموزش کارشناسی خودرو نیز برای بررسی سلامت خودروهای کارکرده بسیار کاربرد دارد.مرحله اول: بررسی سطح و وضعیت روغن

خودرو را در سطحی صاف پارک کنید و موتور را خاموش کنید (در برخی خودروها باید موتور گرم باشد، به دفترچه راهنما مراجعه کنید). گیج مخزن را بیرون بکشید.

• آیا سطح روغن بین خطوط Min و Max است؟
• آیا رنگ روغن شفاف است یا تیره و کدر؟
• آیا بوی سوختگی احساس می‌کنید؟

مرحله دوم: تست شنیداری با کمک یار کمکی

از یک نفر بخواهید پشت فرمان بنشیند و موتور را روشن کند. کاپوت را بالا بزنید.

• از راننده بخواهید فرمان را به آرامی به چپ و راست بچرخاند.
• گوش خود را نزدیک پمپ هیدرولیک ببرید (مراقب لباس و دست خود باشید که به تسمه‌های متحرک گیر نکند).
• اگر صدا دقیقاً از جسم پمپ می‌آید، احتمال خرابی داخلی پمپ بالاست.
• اگر صدا هنگام رسیدن فرمان به انتهای کورس (قفل شدن فرمان) بسیار شدید می‌شود، این طبیعی است اما نباید بیش از حد بلند باشد.

مرحله دوم: بررسی نشتی‌ها

با یک چراغ قوه مسیر شلنگ‌های رفت و برگشت هیدرولیک، اتصالات به پمپ و اتصالات به جعبه فرمان را چک کنید. هرگونه چربی، خیسی یا تجمع گرد و غبار روغنی نشانه نشتی است. نشتی یعنی ورود هوا و خروج روغن، که هر دو عامل صدای ناله هستند.

راهکارهای عملی و تعمیرات

پس از تشخیص علت، نوبت به رفع مشکل می‌رسد. برخی از این کارها را خودتان می‌توانید انجام دهید و برخی نیاز به متخصص دارد.

1.     هواگیری سیستم هیدرولیک (روش خانگی)

اگر تشخیص دادید که روغن کف کرده و سیستم هوا دارد، می‌توانید با روش زیر هواگیری کنید:

1. جلوی خودرو را با جک بالا ببرید تا چرخ‌ها از زمین جدا شوند (این کار فشار را از روی پمپ برمی‌دارد).
2. درب مخزن هیدرولیک را باز بگذارید.
3. موتور را روشن نکنید.
4. فرمان را به آرامی و کامل از یک سمت به سمت دیگر (قفل به قفل) بچرخانید. این کار را ۱۰ تا ۱۵ بار تکرار کنید.
5. سطح روغن را چک کنید و اگر پایین رفته، اضافه کنید.
6. حال موتور را روشن کنید و همین کار را تکرار کنید. اگر حباب‌ها خارج شدند و سطح روغن ثابت ماند، هواگیری انجام شده است.

2.     تعویض کامل روغن هیدرولیک

اگر روغن سیاه و کثیف است، تخلیه و تعویض آن می‌تواند صدای ناله را قطع کند.

• نکته مهم: حتماً از روغن پیشنهادی کارخانه استفاده کنید. استفاده از روغن اشتباه باعث خورده شدن کاسه نمدها و خرابی پمپ می‌شود.

3.     بررسی و تعویض مخزن هیدرولیک

در بسیاری از خودروهای مدرن، یک فیلتر توری ریز در کف مخزن هیدرولیک تعبیه شده است. اگر این فیلتر با جرم مسدود شود، پمپ نمی‌تواند روغن کافی بکشد و صدای ناله شدیدی می‌دهد.

• راهکار: گاهی شستشوی مخزن با بنزین یا اسپری انژکتورشور مشکل را حل می‌کند، اما در مواردی تعویض مخزن پلاستیکی ارزان‌ترین و بهترین راه حل است.

4.     تعویض پمپ هیدرولیک

اگر با انجام مراحل بالا صدا قطع نشد و صدا مستقیماً از دل پمپ می‌آید (به خصوص صدای خرخر بلبرینگ)، چاره‌ای جز تعویض پمپ یا تعمیر آن (تعویض کارتریج و بلبرینگ) نیست. این کار نیاز به ابزار تخصصی دارد و بهتر است به مکانیک سپرده شود.

عواقب نادیده گرفتن صدای ناله پمپ هیدرولیک

بسیاری از رانندگان با شنیدن این صدا، صدای ضبط را زیاد می‌کنند! اما نادیده گرفتن صدای ناله پمپ هیدرولیک می‌تواند عواقب خطرناک و پرهزینه‌ای داشته باشد:

1. سفت شدن ناگهانی فرمان: اگر پمپ ناگهان گریپاژ کند (قفل شود)، فرمان بسیار سفت می‌شود. تصور کنید این اتفاق در سرعت بالا یا سر پیچ رخ دهد؛ خطر تصادف بسیار جدی است.
2. پارگی تسمه: قفل شدن پمپ می‌تواند باعث پاره شدن تسمه دینام/هیدرولیک شود که منجر به خاموش شدن خودرو و از کار افتادن واترپمپ و دینام می‌گردد.
3. خرابی جعبه فرمان: براده‌های فلزی حاصل از خرابی پمپ وارد سیستم شده و به کاسه نمدها و شیرهای جعبه فرمان آسیب می‌رسانند. هزینه تعمیر جعبه فرمان معمولاً چندین برابر تعمیر پمپ است.