//
هیچ چیز نگرانکنندهتر از شنیدن صداهای عجیب و غریب از خودرو نیست، بهویژه زمانی که این صداها هنگام تغییر مسیر یا دور زدن شنیده میشوند. اگر هنگام چرخاندن فرمان به چپ یا راست، صدای ریتمیک و ممتد "تق تق تق"را میشنوید، خودروی شما در حال ارسال یک پیام هشدار مهم است.
بر اساس تجربه مکانیکهای خبره، در بیش از ۹۰ درصد موارد، علت صدای تق تق ماشین هنگام دور زدن مستقیماً به سیستم انتقال قدرت و بهطور خاص قطعهای به نام «پلوس» مربوط میشود. اما آیا رانندگی با این صدا خطرناک است؟ آیا ممکن است چرخ خودرو جدا شود؟
شاهکلید ماجرا: پلوس و سرپلوس
برای درک اینکه چرا ماشین صدا میدهد، ابتدا باید بدانید که زیر کاپوت چه خبر است. در خودروهای دیفرانسیل جلو (که اکثر خودروهای امروزی را شامل میشود)، نیرو باید از موتور و گیربکس به چرخها منتقل شود. اما چون چرخهای جلو هم باید بچرخند (حرکت رو به جلو) و هم باید زاویه بگیرند (فرمانپذیری)، ما به قطعهای نیاز داریم که بتواند در زوایای مختلف، نیرو را منتقل کند. اینجاست که پلوس و مفصلهای سرعت ثابت وارد عمل میشوند.
چرا سرپلوس خراب میشود؟
سرپلوسها قطعاتی مکانیکی شامل ساچمهها و قفسههای فلزی هستند که با گریس مخصوص روانکاری میشوند. برای جلوگیری از خروج گریس و ورود گرد و خاک، این قطعات با یک پوشش لاستیکی آکاردئونی به نام گردگیر پلوس محافظت میشوند.
علت اصلی صدای تق تق اینجاست:
- پاره شدن گردگیر: با گذشت زمان، لاستیک گردگیر خشک شده و ترک میخورد یا پاره میشود.
- خروج گریس: گریس روانکننده به بیرون پرتاب میشود (معمولاً داخل رینگ چرخ دیده میشود).
- ورود آلودگی: شن، ماسه و رطوبت وارد مفصل میشوند.
- سایش فلز: بدون روغن و با وجود ذرات ساینده، ساچمهها و قفسه فلزی ساییده شده و لق میشوند.
- تولید صدا: وقتی فرمان را میچرخانید، این قطعات لق شده در جای خود بازی میکنند و صدای معروف "تق تق" را ایجاد میکنن.
تشخیص جهت خرابی: صدای تق تق در گردش به راست یا چپ؟
یکی از سوالات رایج رانندگان این است که «چرا فقط وقتی به یک سمت میپیچم صدا میدهد؟». پاسخ در فیزیک حرکت خودرو نهفته است. تشخیص سمت خرابی بسیار ساده است اگر این قانون طلایی را بدانید:
۱. صدای تق تق هنگام گردش به راست
اگر وقتی فرمان را به سمت راست میچرخانید (مثلاً در میدانها یا دوربرگردانها) صدای تق تق میشنوید، به احتمال بسیار زیاد سرپلوس سمت چپ (راننده) خراب شده است.
- دلیل: هنگام گردش به راست، وزن خودرو روی چرخ چپ (بیرون پیچ) میافتد و فشار بیشتری به پلوس آن سمت وارد میشود، که باعث میشود لقی قطعه خودش را با صدا نشان دهد.
۲. صدای تق تق هنگام گردش به چپ
اگر وقتی فرمان را به سمت چپ میچرخانید صدا شنیده میشود، معمولاً سرپلوس سمت راست (شاگرد) معیوب است.
- نکته: البته همیشه این قانون ۱۰۰٪ نیست و گاهی خرابی به حدی زیاد است که در هر دو حالت صدا میدهد، اما این روش برای عیبیابی اولیه بسیار کارآمد است.
سایر دلایل صدای تق تق و صداهای مشابه در جلوبندی
اگرچه پلوس متهم ردیف اول است، اما سیستم جلوبندی و تعلیق خودرو پیچیده است. گاهی اوقات صداهای دیگری با صدای پلوس اشتباه گرفته میشوند. بیایید سایر مقصران احتمالی را بررسی کنیم تا مطمئن شوید قطعه اشتباهی را تعویض نمیکنید.
1. خرابی بازویی و سیبک فرمان
سیبکهای فرمان وظیفه اتصال جعبه فرمان به چرخها را دارند. اگر این قطعات خراب و شل شوند، ممکن است هنگام چرخاندن فرمان یا عبور از دستاندازها صدای «تق» یا «لق لق» بشنوید.
- تفاوت صدا: صدای خرابی سیبک معمولاً به صورت یک صدای «تق» خشک و واحد هنگام شروع حرکت فرمان یا در چالههاست، نه یک صدای «تق تق تق» ممتد و ریتمیک در حال حرکت.
2. خرابی توپی سرکمک
کمکفنرهای جلو در قسمت بالا به بدنه خودرو متصل میشوند. در این نقطه یک بلبرینگ وجود دارد که اجازه میدهد کمکفنر همراه با چرخ بچرخد. اگر این بلبرینگ خشک یا خرد شود، هنگام چرخاندن فرمان (حتی در حالت ایستاده) صدای «قرچ قرچ» یا «تق تق» فنری شنیده میشود.
- نشانه تمایز: این صدا معمولاً هنگام چرخاندن فرمان در حالت سکون (درجا) بیشتر شنیده میشود، در حالی که صدای پلوس فقط هنگام حرکت خودرو و گاز دادن در پیچ شنیده میشود.
3. شل شدن چرخها
شاید عجیب به نظر برسد، اما گاهی سادهترین دلیل نادیده گرفته میشود. اگر پیچهای چرخ به درستی سفت نشده باشند، هنگام دور زدن که فشار جانبی به چرخ وارد میشود، چرخ روی توپی بازی کرده و صدای تق تق ایجاد میکند.
- اقدام فوری: قبل از هر کاری، با آچار چرخ سفت بودن پیچها را چک کنید.
4. خرابی بوشهای طبق
طبقها بازوهای اصلی نگهدارنده چرخ هستند. خرابی بوشهای لاستیکی آنها میتواند باعث ایجاد صداهای ضربهای هنگام ترمزگیری شدید یا پیچیدنهای ناگهانی شود.
جدول راهنمای سریع عیبیابی صداهای جلوبندی
برای اینکه راحتتر بتوانید مشکل را تشخیص دهید، از جدول زیر استفاده کنید:
|
نوع صدا |
زمان شنیده شدن |
علت احتمالی |
سطح خطر |
|
تق تق تق (ممتد و ریتمیک) |
دور زدن همراه با گاز دادن |
خرابی سرپلوس |
بالا |
|
تق (تکضربه) |
شروع حرکت فرمان یا دستانداز |
سیبک فرمان یا طبق |
متوسط |
|
قرچ قرچ یا صدای فنر |
چرخاندن فرمان در حالت ایستاده |
توپی سرکمک یا بلبرینگ آن |
متوسط |
|
زوزه کشیدن |
افزایش سرعت (مستقیم یا پیچ) |
بلبرینگ چرخ |
بسیار بالا |
|
جیر جیر |
عبور از سرعتگیر |
بوشهای لاستیکی میل تعادل |
کم |
آیا رانندگی با صدای تق تق پلوس خطرناک است؟
این یکی از پرتکرارترین سوالاتی است که رانندگان میپرسند. پاسخ کوتاه این است: بله، اما بستگی به شدت خرابی دارد.
مراحل خرابی و خطرات آن:
5. مرحله اولیه (صدای کم فقط در پیچهای تند):
در این مرحله، گریس خارج شده و سایش آغاز شده است. خطر فوری وجود ندارد، اما باید در اولین فرصت (چند روز آینده) تعمیر شود. اگر نادیده بگیرید، هزینه تعمیر چند برابر میشود چون ممکن است به مشعلی پلوس یا گیربکس آسیب برسد.
6. مرحله پیشرفته (صدا در پیچهای ملایم و حرکت مستقیم):
اگر حتی وقتی فرمان را کمی میچرخانید یا در مسیر مستقیم شتاب میگیرید صدا میشنوید، وضعیت بحرانی است.
- خطر قفل کردن فرمان: در موارد نادر، اگر ساچمههای پلوس خرد شوند، ممکن است درون محفظه گیر کرده و باعث قفل شدن چرخ شوند.
- جدا شدن پلوس: اگر مفصل کاملاً بشکند، پلوس از چرخ جدا میشود. در این حالت نیروی موتور به چرخ نمیرسد و خودرو دیگر حرکت نمیکند (در راه میمانید). در سرعتهای بالا، این اتفاق میتواند باعث از دست رفتن کنترل خودرو و تصادف شود.
توصیه ایمنی: به محض شنیدن صدای تق تق هنگام دور زدن، از سفرهای جادهای و سرعتهای بالا پرهیز کنید و سریعاً به تعمیرگاه مراجعه کنید.
چگونه خودمان خرابی پلوس را بررسی کنیم؟ (بازرسی چشمی)
شما نیازی به ابزارهای پیچیده ندارید تا حدس خود را به یقین تبدیل کنید. کافیست مراحل زیر را انجام دهید:
- بررسی گریس:
خودرو را در جای صاف پارک کنید. فرمان را کاملاً به یک سمت بچرخانید. با استفاده از چراغ قوه گوشی و طبق آموزش تعمیرات گیربکس خودرو، پشت چرخ جلو را نگاه کنید. اگر روی قطعات فلزی، رینگ لاستیک یا داخل گلگیر، لکههای سیاه و چسبناک (گریس) میبینید، یعنی گردگیر پاره شده و پلوس آسیب دیده است.
- تست دور زدن (تست پارکینگ):
- به یک محیط باز و خلوت (مثل پارکینگ خالی) بروید.
- شیشهها را پایین بدهید و سیستم صوتی را خاموش کنید.
- فرمان را تا انتها به چپ بچرخانید و با دنده یک، آرام شروع به حرکت دایرهای کنید. کمی گاز بدهید.
- اگر صدای "تق تق تق" شنیدید، پلوس راست خراب است.
- همین کار را برای سمت راست تکرار کنید.
- بررسی لقی دستی:
(نیاز به جک زدن): اگر خودرو را روی جک بردید، میله پلوس را با دست بگیرید و سعی کنید تکان دهید. نباید لقی زیادی احساس شود. همچنین گردگیر لاستیکی را با دست فشار دهید تا پارگیهای پنهان لای چینخوردگیها مشخص شود.
هزینههای تعمیر و نگهداری: تعمیر یا تعویض؟
وقتی صحبت از علت صدای تق تق هنگام دور زدن میشود، راه حل نهایی معمولاً تعویض قطعه است.
آیا پلوس قابل تعمیر است؟
در گذشته برخی تراشکاران اقدام به تعمیر سرپلوس میکردند، اما امروزه طبق آموزش تعمیرات خودروهای ژاپنی با توجه به حساسیت این قطعه و قیمت نسبتاً مناسب نمونههای نو، تعویض کامل سرپلوس توصیه میشود. تعمیر کردن معمولاً دوام زیادی ندارد و دوباره هزینهتراشی میکند.
نکات مهم در خرید قطعه:
- کیفیت گردگیر: مهمتر از خود سرپلوس، کیفیت لاستیک گردگیر آن است. اگر بهترین سرپلوس را بخرید اما گردگیر بیکیفیت باشد، بعد از چند ماه دوباره گردگیر پاره شده و پلوس نو خراب میشود.
- گریس نسوز: حتماً از مکانیک بخواهید داخل گردگیر را با گریس نسوز و مخصوص پر کند.
- تعداد خار: سرپلوسها بر اساس تعداد دندانهها (خار) متفاوت هستند (مثلاً ۲۰ خار یا ۲۲ خار برای پراید). قبل از خرید حتماً باید نمونه قبلی توسط مکانیک شمارش شود یا مدل دقیق خودرو را بدانید.
پیشگیری بهتر از درمان: چگونه عمر پلوس را افزایش دهیم؟
اگر نمیخواهید هر چند ماه یکبار درگیر علت صدای تق تق چرخ جلو باشید، این نکات را رعایت کنید:
- بازرسی دورهای گردگیرها: هر بار که برای تعویض روغن میروید (هر ۵۰۰۰ کیلومتر)، از سرویسکار بخواهید نگاهی به گردگیرهای پلوس بیندازد. یک گردگیر ۵۰ هزار تومانی میتواند از خرابی یک قطعه چند میلیون تومانی جلوگیری کند.
- فرمان را تا انتها نچرخانید: وقتی فرمان را تا نقطه انتهایی میچرخانید و گاز میدهید، طبق اصول آموزش تعمیرات فرمان هیدرولیکی بیشترین فشار ممکن به مفاصل پلوس وارد میشود. سعی کنید همیشه فرمان را کمی قبل از انتها نگه دارید.
- شتابگیری ناگهانی با فرمان کج ممنوع: بدترین کاری که میتوانید با پلوس بکنید، «تیکآف» کشیدن در حالی است که چرخها صاف نیستند. این کار قاتل سرپلوس است.
- اجتناب از دستاندازهای شدید: ضربات شدید میتواند باعث پارگی گردگیر یا آسیب به قفسه ساچمهها شود.
خلاصه و نکات کلیدی
- علت اصلی: صدای تق تق ریتمیک هنگام دور زدن در ۹۰٪ مواقع ناشی از خرابی سرپلوس است.
- تشخیص جهت: صدا در پیچ راست = خرابی پلوس چپ؛ صدا در پیچ چپ = خرابی پلوس راست.
- عامل خرابی: پارگی گردگیر لاستیکی و نشت گریس، عامل اصلی خرابی زودرس پلوس است.
- سایر عوامل: اگر صدا تکضربه است یا در حالت ایستاده شنیده میشود، ممکن است مشکل از سیبک فرمان، بوش طبق یا توپی سرکمک باشد.
- ایمنی: رانندگی با این صدا در کوتاهمدت ممکن است، اما خطر شکستن پلوس و در راه ماندن وجود دارد. سریعاً اقدام کنید.
- پیشگیری: بازرسی مرتب گردگیرها و پرهیز از گاز دادن شدید هنگام دور زدن کامل، عمر قطعه را تضمین میکند.
نتیجهگیری
شنیدن علت صدای تق تق هنگام دور زدن زنگ خطری است که خودروی شما برای جلب توجهتان به صدا در میآورد. این صدا فریادِ کمکِ سیستم انتقال قدرت خودروی شماست. نادیده گرفتن آن نه تنها لذت رانندگی را از بین میبرد، بلکه میتواند هزینههای جزئی تعویض یک سرپلوس را به هزینههای سنگین تعمیرات گیربکس یا بکسل کردن خودرو تبدیل کند.
اگر این صدا را میشنوید، همین امروز وقتی را برای بازدید خودرو تعیین کنید. با دانشی که اکنون از این مقاله کسب کردهاید، میتوانید با اعتماد به نفس به تعمیرگاه بروید، تشخیص مکانیک را راستیآزمایی کنید و از سلامت «قلب متحرک» خودروی خود مطمئن شوید.
